اخلاق و فضائل, سیره عملی و رفتاری

ارزش فداکاری حضرت علی در جنگ خندق

کسانی که از ریزهکاریهای این نبرد و اوضاع رقتبار مسلمانان و از ترسی که بر آنان در اثر غریدن قهرمان نامی قریش مستولی شده بود آگاهی کاملی ندارند و به اصطلاح «دستی از دور بر آتش دارند» نمیتوانند به ارزش واقعی این فداکاری پی ببرند. ولی برای یک محقق که این بخش از تاریخ اسلام را به دقت خوانده، آن را با اسلوب صحیح و استوار تجزیه و تحلیل کرده است، ارزش والای این فداکاری مخفی نخواهد بود.
در این داوری کافی است که بدانیم اگر حضرت علی ((ع)) به میدان دشمن نرفته بود در هیچ یک از مسلمانان جرات مبارزه با دشمن متجاوز نبود، و بزرگترین ننگ برای یک ارتش مبارز این است که به ندای مبارزهطلبی دشمن پاسخ مثبت ندهد و ترس روح و روان سپاهیان را فرا گیرد. حتی اگر دشمن از نبرد صرفنظر میکرد و پس از شکستن حلقه محاصره به زادگاه خود باز میگشت، داغ این عار برای ابد بر پیشانی تاریخ دفاعی اسلام باقی میماند.
[صفحه ۱۳۳]
اگر حضرت علی ((ع)) در این نبرد شرکت نمیکرد و یا کشته میشد قریب به اتفاق سربازانی که در دامنه کوه «سلع» گرداگرد پیامبر بودند و از غرشهای قهرمان عرب مثل بید میلرزیدند، پا به فرار گذارده، از کوه سلع بالا رفته و میگریختند. چنان که عین این جریان در نبرد احد و نبرد حنین، که سرگذشت آن در تاریخ منعکس است، رخ داد و جز چند نفر انگشت شمار که در میدان نبرد استقامت ورزیدند و از جان پیامبر (صلی الله علیه و آله) دفاع کردند، همه پا به فرار گذاشتند و پیامبر را در میدان تنها نهادند.
اگر امام ((ع)) در این مبارزه شکست میخورد، نه تنها سربازانی که در دامنه کوه سلع به زیر پرچم اسلام و در کنار پیامبر قرار داشتند فرار میکردند، بلکه سربازان مراقبی که در طول خط خندق در فاصلههای کوتاه موضع گرفته بودند، سنگرها را رها میکردند و هر کدام به گوشهای پناه میبردند.
اگر حضرت علی ((ع)) در این نبرد جلو تجاوز قهرمانهای قریش را نمیگرفت یا در این راه کشته میشد، عبور سربازان دشمن از خط دفاعی خندق آسان و قطعی بود و سرانجام سپاه دشمن متوجه ستاد ارتش اسلام میشد و تا آخرین نقطه میدان میتاختند و نتیجه آن جز پیروزی شرک بر آیین توحید و بسته شدن پرونده اسلام نبود.
بنابراین محاسبات، پیامبر گرامی (صلی الله علیه و آله) با الهام از وحی الهی، فداکاری حضرت علی ((ع)) را در آن روز چنین ارزیابی کرد و فرمود:
«ضربه علی یوم الخندق افضل من عباده الثقلین» (۱)
ارزش ضربتی که علی در روز خندق بر دشمن فرود آورد از عبادت جهانیان برتر است.
[صفحه ۱۳۴]
فلسفه این ارزیابی روشن است: زیرا اگر این فداکاری واقع نمیشد آیین شرک سراسر جهان را فرا میگرفت و دیگر مشعلی باقی نمیماند که ثقلین دور آن گرد آیند و در پرتو فروغ آن به عبادت و پرستش خدا بپردازند.
اینجاست که باید گفت امام علی ((ع)) با فداکاری بینظیر خود مسلمانان جهان و پیروان آیین توحید را قرین منت خود قرار داده است و به سخن دیگر، اسلام و ایمان در طی قرون و اعصار گذشته مرهون فداکاری امام ((ع)) بوده است.
باری، علاوه بر فداکاری، جوانمردی حضرت علی ((ع))به حدی بود که پس از کشتن عمرو به زره پر قیمت او دست نزد و نعش و لباس او را به همان حال در میدان ترک کرد. با اینکه عمرو او را در این کار سرزنش کرد ولی حضرت علی ((ع))به سرزنش او اعتنا نکرد. از این رو هنگامی که خواهر عمرو بر بالین برادر آمد چنین گفت: هرگز برای تو اشک نمیریزم زیرا به دست فرد کریمی کشته شدی (۱) که به جامههای گرانبها و سلاح جنگی تو دست نزده است.
بر گرفته از کتاب چهره درخشان قمر بنی هاشم ابوالفضل العباس علیه السلام نوشته آقای علی ربانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *