حوادث، وقایع، هجرت

ملاحظاتی درباره ورود حضرت رضا به نائین

نائین در مسیر یکی از راههایی است که از فارس به خراسان می رود ولی راههای دیگری همچون راه خرانق که در آن نیز قدمگاهی منسوب به حضرت رضاعلیه السلام وجود دارد به نیشابور و مرو منتهی می شود ، بنابراین به طور قطع ، آنچنان که صاحب تاریخ نائین ادّعا می کند ، نمی توان یقین حاصل کرد که حضرت از این شهر عبور کرده باشد .
از آن جا که منابع اوّلیه و معتبر هیچ گونه اطلاعی از جزئیات مسیر راه حضرت از فارس به خراسان ارائه نمی دهند ، تعیین خطّ سیر دقیق و قطعی در این بخش از راه دشوار است . تنها نقطه روشنی که در این مسیر از منابع اوّلیه به دست می آید اشاره ای است که شیخ صدوق و سایر منابع معتبر به مسیر راه کویر و ورود آن حضرت به نیشابور کرده اند . این منابع مسیر حضرت را از اهواز به فارس و از آن جا به سمت خراسان از طریق نیشابور یاد کرده
اند ولی در این میان راه کویر ( بیابان میان فارس و خراسان ) مبهم و فاقد منطقه جغرافیایی معینی است . اطلاعات افزوده منابع محلی نه تنها جغرافیای حرکت امام علیه السلام را روشن نمی سازند ، بلکه ایجاد تناقض نیز می کنند . همچنان که ذکر شد منابع محلی در منطقه کویری یزد از قدمگاه خرانق و چند یادبود در شهر نائین ، نقل جداگانه ای آورده اند این دو شهر تقریباً در دو مسیر مخالف نسبت به شهر یزد قرار دارند ، یکی در شرق و دیگری در شمال غربی این شهر واقع شده است و پر واضح است که عبور از یک راه ، راه دیگر را بی اعتبار می سازد و این در حالی است که در مسیر هر دو راه ، قدمگاه و منزلگاه منسوب به حضرت رضاعلیه السلام وجود دارد و بدیهی است که عبور توأم از این دو مسیر ناقض منطق جغرافیایی است .
از عتبار قدمگاه خرانق و این که این قدمگاه در مسیر راه کویری یزد به خراسان واقع شده پیشتر سخن گفتیم ، امّا در خصوص بافران و نائین در تاریخ محلی ن ائین که مأخذ بررسی ما در این تحقیق است ، نکات مبهم و گاه متناقضی به چشم می خورد . بلاغی درباره خط سیر عبور حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام به نقل از مطلع الشمس می نویسد : حضرت از مدینه ( وطن خود ) به بصره ، ارجان ( حاکم نشین اهواز که در آن وقت آباد بوده و آثار مسجدی که منسوب به حضرت رضاعلیه السلام است فعلاً
در بلد ارجان معروف است ) ، فارس ، خاک اصفهان ، نیشابور ، ( که در محله بلاش آباد منزل فرمودند ) ، ده سرخ ، ( نیم فرسخی شریف آباد و شش فرسخی مشهد مقدس که همان قریه الحمراء ، است که در عیون نقل کرده ) ، سناباد ، سرخس و مرو عبور فرموده اند . سپس می افزاید : چنین به نظر می رسد که خط ( تاریخ نائین ، ۲/صلی الله علیه واله – ۲۳۵ . )
سیر حضرت از اهواز ، تا سناباد ( مشهد ) به این طریق بوده است : اهواز رامهرمز ، بهبهان ، کوه کیلویه ، شلمزار ، ( جزء چهار محال از بلوک اصفهان است ) نائین ، ( اطلس راههای ایران ، ص ۹ . )
انارک بیابانک ، الحق ، عباس آباد ، سبزوار ، نیشابور ، ( قدمگاه این جاست ) ده سرخ ، ( شریف آباد این جاست ) ، طرق ، مشهد . و در ذیل این سطور می نویسد : با امعان ( تاریخ نائین ، ۲/صلی الله علیه واله – ۲۳۵ . )
نظر در خط سیر سلطان سریر ارتضاء إمام علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام و انحرافات راه بخوبی می توان دریافت ، أولاً کسانی که در مسموم شدن آن حضرت تردید دارند از جهات باطنی و علل احضار حضرت به مرو و صدمات و تألّماتی که به حضرت رسیده است ، آگاه نیستند ، باید به آنها گفت ( حفظت شیئاً وغابت عنک اشیاء ) و ثانیاً تا همین اندازه ای که عمر مبارک حضرت
کفاف داده بر اثر اقدامات آن حضرت کاخ استقلال تشیّع و استقلال ایران استوار شده است . مؤلف تاریخ نائین در ( تاریخ نائین ، ۲/صلی الله علیه واله ۲۳ . )
جای دیگر می نویسد : قسمتی از مسیر آن حضرت در نقشه نائین و قسمتی هم در نقشه مستخرج از شماره أوّل سلسله راهنمای تاریخی از انتشارات اداره کل عتیقات چاپ شهریور ۱۳۱۳ در مطبع مجلس منعکس است .
سحاب نیز در کتاب زندگانی إمام رضاعلیه السلام به نقل از تاریخ نائین این خط سیر را با تفاوتهایی بیان کرده است . وی مسیر راه را از مدینه به بصره و از آن جا به اهواز ، ( زندگانی إمام رضاعلیه السلام ، ص ۵علیه السلام ۱؛ تاریخ نائین ، ۲/صلی الله علیه واله – ۲۳۵ . )
رامهرمز ، بهبهان ، کوه کیلویه و شلمزار مطابق نقل تاریخ نائین که مأخذ نقل او است برمی شمارد و سپس سایر شهرهایی را که در مسیر حضرت رضاعلیه السلام واقع شده است با تفاوتهایی به شرح ذیل بیان می کند .
کروند ، قهپانه ، ( اصفهان ) ، نائین ، انارک ، بیابانک ، خور ، راه کویر ، ( اطلس راههای ایران ، ص صلی الله علیه واله ، ۱۴ ، ۹ – ۱۸ . )
( اطلس راههای ایران ، ص ۲۵ . )
( اطلس راههای ایران ، ص صلی الله علیه واله ۱ . )
سمنان ، اهوان ، دامغان ، شاهرود ، میامی میاندشت ، الحاک ، عباس آباد ، سبزوار ، نیشابور ، قدمگاه ، ده سرخ
، و طرق .
مؤلف تاریخ نائین نیز خود درباره ورود حضرت در جایی با تزلزل و در جایی دیگر با اطمینان سخن گفته است او در جایی می گوید : مدارکی متقن موجود است که نه تنها حضرت به نائین تشریف آورده اند ، بلکه به یزد هم تشریف برده اند . چه آن که در تاریخ یزد در هنگام ذکر مسجد فرط می نویسد : در زمانی که حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام برحسب تقاضای مأمون خلیفه عباسی متوجه طوس بودند به یزد آمدند و چند روزی توقف فرموده و در هنگام توقف در مسجد فرط به عبادت قیام کردند و موضع عبادت آن حضرت را یک نفر یزدی عمارت نموده و گنبدی کوچک بر آن ساخته است .
( أحمد طاهری ، تاریخ یزد ، ص ۴۰ . )
در پشت مسجد کلوان نائین محلی است که آن جا را قدمگاه حضرت رضاعلیه السلام گویند ، مسجد و حمام إمام رضاعلیه السلام هم در محله گودالو موجود است ، درخت راه بافران هم به درخت ( موم رضا ) یعنی إمام رضاعلیه السلام ، موسوم است . از مجموع این آثار بسیاری از اهالی جداً معتقدند در همان سفری که حضرت رضاعلیه السلام از مدینه به مرو تشریف فرما شده اند نائین در مسیر راه آن حضرت بوده است . ولی در جای ( تاریخ نائین ، ۲۳۰/۱ . )
دیگر با ابهام می نویسد : مسجد محلّه کلوان نیز اهمّیت دارد و در جنب آن محلّی است به نام قدمگاه که معتقدند ، قدمگاهِ یکی از امامان بخصوص إمام هشتم
بوده زیرا می گویند حضرت از این راه به خراسان تشریف فرما شده و مسجدی هم در محله کودالو به نام مسجد ( إمام رضا ) موجود است . دو حمام یکی مردانه و یکی زنانه در جوار مسجد مزبور است که به حمام إمام رضا معروف است ، ولی مدرکی به نظر نرسید و در نزدیکی مسجد اخیر ( مسجد إمام رضاعلیه السلام ) مسجد کوچکی است به نام مسجد فاطمه که جدید البناء است .
علاوه بر آنچه گفته شد ، صاحب تاریخ نائین به نقل از منتخب التواریخ ، از ( منتخب التواریخ ، ص ۵۵۳ . )
توقف حضرت در کروند نام می برد و می نویسد : در سفری که إمام به خراسان می رفتند یکی از مردم کروند ، ( که ) جمّال ( و ) و ساربان آن حضرت بود ، چون می خواست مراجعت نماید درخواست کرد که حضرت رضاعلیه السلام او را به دستخط مبارک خود شرافت دهد . حضرت خواسته او را برآورد و نوشته ای به او مرحمت فرمود ، در آن مرقوم داشته : کُنْ مُحِبّاً لآل مُحمّدٍ وَإنْ کُنت فاسِقاً وَمُحِبّاً لِمُحِبِّیهِمْ وِإنْ کانُوا فاسِقِین و در آخر آن مکتوب فرمود : قالَ اَبُوذر ، رَضِیَ اللَّه عَنْهُ قالَ رسول ( دوستدار آل محمّد باش اگر چه فاسق باشی و دوستان آنان را دوست بدار اگر چه فاسق باشند . )
اللّه صلی الله علیه واله ، یا اباذر ، اوصیک فاحفظ لعلّ اللّه أن ینفعک به ، جاور القبور وتذکّر بها الاخره وزرها احیاناً بالنهار ولا تزرها باللیل .
( ابوذر
، که خداوند از ا و راضی باد از رسول خداصلی الله علیه واله روایت کرده فرمود : ای ابوذر وصیت مرا بپذیر و آن را نگهداری کن امید است خداوند متعال تو را بهره مند کند ، وصیّت من این است که نزد قبرها به سر بر و از دیدن آنها یاد آخرت کن و آنها را گاهگاهی در روز زیارت کن و شب به زیارتشان مرو . )
صاحب تاریخ نائین می افزاید : هم اکنون ( در سال ۹صلی الله علیه واله ۱۳ قمری ) آن دستخط نزد برخی اهالی کروند موجود است . محدث قمی نیز در ( تاریخ نائین ، ۲۳۵/۲؛ زندگانی إمام رضاعلیه السلام ، ص علیه السلام ۲ . )
فوائد الرضویه این مطلب را از شخصی از مردم « کرمند » که دهی از دهات اصفهان است نقل می کند . سحاب نیز در زندگانی إمام رضاعلیه السلام این منطقه را در مسیر عبور حضرت رضاعلیه السلام قلمداد کرده در حالی که متن روایت فاقد تأکید مکانی است ، زیرا تنها به فردی از مردم کروند اشاره دارد و نمی توان از این عبارت نتیجه گرفت که این حادثه در کروند روی داده ، به علاوه که ، در اطلس جغرافیای ایران نامی از این شهر نیافتم .
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *