اصحاب و شاگردان

پاسخ به شبهه در مورد عبدالله بن عباس

یکی از مسائلی که درباره عبداللَّه بن عبّاس مطرح است، نسبت سرقتی است که بعضی از مورخان به او داده اند، که وی در زمانی که از جانب علی بن ابی طالب علیهما السلام استاندار بصره بود مقداری از اموال بیت المال را برای خود گرفت و از آن حضرت جدا
ص: ۱۹۳

۱- نهج البلاغه للصبحی صالح صفحه: ۴۶۵
۲- شذرات الذهب فی اخبار من ذهب جلد: ۱ صفحه: ۲۹۴
گشت و به مکه گریخت و چون علی بن ابی طالب علیهما السلام به او نامه ای نوشت و درخواست باز گرداندن اموال را کرد، وی اعتنائی به نامه آن حضرت ننمود.
این در حالی است که ناقل این جریان شخص مجهول الهویه و نامعلومی است و علمای بزرگی همچون علامه حلّی در رجال،(۱) و علامه محسن امین در اعیان الشیعه،(۲) آن روایت را ضعیف دانسته و ضمن ردّ این نظر، ابن عبّاس را از شیعیان مخلص و مقرب به اهل بیت و وفادار به ائمه اطهار علیهم السلام دانسته اند.
همچنین بعضی از دانشمندان و بزرگان اهل سنت نیز این اتهام را نسبت به عبداللَّه بن عبّاس قبول نکرده و بعید و دور از عقل دانسته اند من جمله: ابن ابی الحدید معتزلی،(۳)و طبری،(۴) به این مسأله اذعان کرده و آورده است که عبداللَّه بن عبّاس تا آخر عمر از طرف علی بن ابی طالب علیهما السلام والی بصره بوده و از بصره خارج نشده است.
مضافاً دلائل متقنی بر دروغ و جعلی بودن این اتهام وجود دارد:
۱- حضرت آیت اللَّه خویی رحمه الله در این باره چنین فرموده اند: این روایت )روایت اختلاس اموال بصره توسط ابن عبّاس( و ما قبل آن، از طریق عامّه نقل شده است و تنها انگیزه ای که عامل جعل این اخبار دروغ و تهمت و طعن زدن بر ابن عبّاس شده، دوستی و همراهی او با امیرالمؤمنین می باشد، تا آنجا که معاویه پس از نماز )به گفته طبری( او را همراه علی و حسنین علیهم السلام و قیس بن سعد بن عباده و مالک اشتر لعن می کند؛(۵) علامه شوشتری نیز انگیزه جعل این خبر (اختلاس ابن عبّاس) را چنین بیان
ص: ۱۹۴

۱- رجال حلی صفحه: ۱۰۳
۲- اعیان الشیعه جلد: ۸ صفحه: ۷۵
۳- شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید جلد: ۱۶ صفحه: ۱۷۲
۴- تاریخ الطبری جلد: ۵ صفحه: ۱۴۱
۵- معجم رجال الحدیث جلد: ۱۰ صفحه: ۲۳۸
می کند: ریشه جعل این خبر در مورد ابن عبّاس، این بود که می خواستند دامن خلیفه دوم را پاک کنند؛ زیرا وی در دوران امارتش منافقان و آزاد شدگانی مانند مغیره بن شعبه و معاویه را به کار گرفت و نزدیکان پیامبر را کنار گذاشت.(۱)
۲- علامه شوشتری می فرماید: ما قاعده ای عقلی داریم که اگر عقل با نقل تعارض پیدا کرد، دلیل عقلی مقدم بر دلیل نقلی است، پس در حالی که برای ما عقلا مسلم است که عبداللَّه بن عبّاس ملازم علی بن ابی طالب علیهما السلام بوده و در حیات آن حضرت هیچ گاه از ایشان دور نبوده و حضرت او را تأیید می کرده است، و با این که زمانه به گونه ای بوده که هر کس میلی به ظواهر دنیا داشته به سمت معاویه جذب می شد و علی بن ابی طالب علیهما السلام را رها می کرد، این روایت در مذمت ابن عبّاس باطل است، ضمن این که معاویه در طعن به خیانت اصحاب علی علیه السلام هیچ اشاره ای به خیانت عبداللَّه بن عبّاس نکرده است.(۲)
۳- در بعضی اسناد در نقل این داستان به جای عبداللَّه بن عبّاس، لفظ عبیداللَّه بن عبّاس آمده و با توجه به این اختلاف این موضوع درباره هیچ کدام شان ثابت نخواهد شد.(۳)
۴- در “رجال کشی” مقدار اختلاس دو میلیون درهم، در “عقدالفرید” شش میلیون درهم و در جای دیگر ده هزار درهم دانسته شده است و این اختلافات دلیلی بر ساختگی بودن این تهمت دارد.
۵- آن چه از زندگی ابن عبّاس و کثرت علاقه وی نسبت به امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده، این داستان را تکذیب می کند، زیرا ابن عبّاس تا آخر عمر با علی بن ابی
ص: ۱۹۵

۱- قاموس الرجال جلد: ۶ صفحه: ۴۴۱
۲- قاموس الرجال جلد: ۶ صفحه: ۴۴۳
۳- رجال الکشی صفحه: ۶۰
طالب علیهما السلام بود و هیچ گاه از فرمان ایشان تخلف نکرد، و پس از ایشان به فرزندان آن حضرت نیز ابراز علاقه شدید می نمود، حتی در ماجرای سفر حضرت سیدالشهداء علیه السلام به کوفه تا جایی که توانست برای آن حضرت خیر خواهی نمود و نگران ایشان بود که مبادا گرفتار دشمنان اهل بیت علیهم السلام گردد، از طرف دیگر ایشان یکی از صحابه جلیل القدر پیامبر نزد شیعه و سنی بوده که پیامبر بارها از او تمجید نموده و اکثر علمای رجال او را حسن الحال و نیکو کردار می دانند،(۱) لذا از چنین شخصیتی به دور است که دزدی کند.
۶- چگونه ممکن است چنین خیانتی از وی سر زده باشد و در هیچ یک از مناظراتی که ابن عبّاس با معاویه و اطرافیانش داشته، آنها به این خیانت اشاره نکرده باشند؛ با این که آنها همواره در پی عیب جویی درباره وی و امثال وی بوده اند؟
۷- چگونه ممکن است در حکومت علی بن ابی طالب علیهما السلام که ایشان هر هفته مال جمع شده در بیت المال کوفه را تقسیم و سپس مکانش را جارو می کرد و در آن نماز می گزارد، در بصره شش میلیون درهم جمع شود، با توجه به احتیاج زیادی که مسلمانان در جنگ ها به آن داشته اند؟(۲)
خلاصه علت این تهمت اولا: دشمنی دیرینه امویان و مروانیان با عبداللَّه بن عبّاس بوده، زیرا ایشان با مناظرات و احتجاج هائی که با معاویه و ابن زبیر داشت، دائماً حقانیت علویان و اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام را ثابت می کرد.
ثانیا: چون امویان خود به غارت بیت المال معروف بودند، از این رو برای توجیه این غارت ها و تجاوزها به اموال مردم مسلمان، به جعل این واقعه و اتهام پرداخته اند تا
ص: ۱۹۶

۱- فیض الاسلام جلد: ۵ صفحه: ۸۶۸
۲- دائره المعارف صحابه پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله جلد: ۲ صفحه: ۳۹۶
شخصیت و موقعیت علویان را بکوبند.
ثالثا: بنی امیه دائماً از بنی هاشم می ترسیدند، لذا به آنها تهمت و افترا می بستند و با آبروی آنها بازی می کردند.
برگرفته از کتاب ابوالفضل العباس علیه السلام نوشته آقای قاسم رجبیان

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *